Piękno zbawia świat

Moritz Retzsch – Szach mat

Romantyczny motyw paktowania z samym diabłem, gry która rozgrywa się o duszę człowieka,  został przywołany  przez autora dzieła, do zobrazowania sytuacji bohatera rozdartego różnymi decyzjami wyboru. Moralitet Retzscha z jednej strony przestrzega, że nie warto siadać do partii z mistrzem manipulacji i podstępu,  z drugiej przekonuje nas, że nadziei nie da się zamatować. Nieoczywisty ruch, który może odwrócić sytuację istnieje zawsze, przypomina o tym materializujący się w wygasłym kominku wysłaniec Boży – anioł, który spogląda na pogrążonego w smutku młodzieńca. To od nas zależy, czy skorzystamy z rozwiązania, jakie nam sugeruje i odwrócimy sytuację na planszy naszego życia.

Nicola Poussin – Chrystus i jawnogrzesznica

Dramaturgia konfliktu między Jezusem a faryzeuszami znajduje w Biblii swoją kulminację w pytaniu o grzech. Dotyka tego wyraźnie epizod  z  (J7, 53- 8, 11) ukazujący Chrystusa i kobietę przyłapaną na cudzołóstwie.  Nicola Poussin pokazuje ponadczasowość tej sceny,  demonstrując łatwość z jaką grupie mężczyzn przychodzi oskarżać kobietę.  Jednocześnie podobnie jak autor ewangelicznej opowieści, artysta ukazuje nam „lustro” postaw i ludzkich zachowań a tym samym rozgrywa  przed oczyma widza dramatyczny teatr o tematyce moralnej.

Goya – Ostatnia Wieczerza

Apostołowie w postawie półleżącej zasiadają wraz z Jezusem przy niskim okrągłym stole. Są zajęci jedzeniem, ale i zdumieni. Słowa Jezusa o zdradzie wypowiedziane tuż przed momentem konsekracji – ustanowienia Eucharystii wywołują niepokój. Zwraca naszą uwagę lekceważąca, zawadiacka postawa Judasza,  który choć nie pokazuje nam (widzom) swojej twarzy, szuka kontaktu wzrokowego z Jezusem. Jakby chciał się upewnić, czy On wie… czy potrafi spoglądać w głąb serca?

Murillo – Dwie Trójce

Dwie Trójce a zarazem dwie rodziny: Boską i Świętą zobrazował Murillo w obrazie przedstawiającym Ojca, Syna i Ducha Świętego w otoczeniu Maryi i św. Józefa. Jego oryginalna i pomysłowa kompozycja sama prowadzi nas do właściwego odczytania tego płótna, zachęcając jednocześnie oglądającego do budowania relacji z Trójcą Świętą w każdym czasie, w każdym wieku i w każdej epoce.

Antoon van Dyck – Zesłanie Ducha Świętego

W niezwykle odważny sposób malarz ukazuje moment, który opisują Dzieje Apostolskie – gdy języki ognia zatrzymują się nad Maryją i uczniami zgromadzonymi w wieczerniku. Duch Święty przychodzi z wielką mocą. Wobec niektórych tak dużą, że zwala ich z nóg…

Correggio – Wniebowstąpienie czy Paruzja?

Fresk znajdujący się w kopule kościoła św. Jana w Parmie jest zgrabnym połączeniem opisu Wniebowstąpienia Chrystusa, który znajdujemy w Dziejach Apostolskich oraz znajdującej się w tym samym tekście zapowiedzi Paruzji.  Correggio w nowatorski,  precyzyjny i wystudiowany sposób, za pomocą skrótów perspektywicznych i specyficznego ułożenia pozycji Chrystusa w niebiosach oraz wykorzystując krzywiznę kopuły  wprowadza sugestię ruchu wirowego postaci na fresku.  Dzięki temu wprowadza w iluzję także widza, który ma złudzenie unoszenia się w niebiosach wraz z postaciami apostołów, przez co  znacznie przyczynia się do jeszcze głębszego odbioru przeżycia religijnego.

Ołtarz Wieniawski ze scenami z żywota św. Stanisława

Wyjątkowe dzieło wczesnorenesansowej snycerki polskiej, powstałe najprawdopodobniej w warsztacie krakowskim, ilustruje żywot św. Stanisława biskupa i męczennika. Na dwóch płaskorzeźbionych skrzydłach bocznych widzimy legendę świętego, natomiast w scenie środkowej, w rzeźbie pełnoplastycznej, przedstawiono najbardziej dramatyczny moment  – śmiercionośny zamach na biskupa sprawującego Mszę św. podejmuje sam król Bolesław Śmiały.

Jan Matejko – Śluby Jana Kazimierza

Niczym fotograf dokumentujący scenę zawierzenia Maryi  Rzeczypospolitej, Jan Matejko maluje moment ślubowania króla Jana Kazimierza w katedrze lwowskiej, przed ołtarzem Matki Bożej Łaskawej – Ślicznej Gwiazdy Lwowa. Królowi towarzyszy żona – królowa Maria Ludwika Gonzaga oraz postacie, które wsławiły się w tamtym okresie  w dziedzinie politycznej, dyplomatycznej czy wojskowej. Z każdą z nich powiązany jest inny epizod, ukazujący sytuację Polski w XVII. Malarz delikatnie sugeruje nam, że tak jak Maryja wsparła królestwo targane wojnami i najazdem szwedzkim, zgrabione, wewnętrznie rozdarte i skłócone,  tak przyczyni się, jako Królowa naszej Ojczyzny do powrotu Polski na mapę Europy.